Goedkoop eten bestaat niet!

Volgens mij was het 1997 toen ik de boeken ‘Je geld of je leven’ (van Hanneke van Veen en Rob van Eeden) & ‘Lekker zuinig’ (Hanneke van Veen en Dimitri van Veen) las. Leuk! Zo goedkoop mogelijk maar zeker ook lekker eten werd een leuke uitdaging. De markt, de goedkopere winkels, de kiloknallers en de kooi-eieren, allemaal lekker goedkoop. Ergens had ik wel door dat kiloknallers etc. niet erg goed waren, maar echt helemaal doordringen deed het niet. (Niet dat ze in die boeken kiloknallers promoten, juist niet.)

Totdat ik me, nu alweer zo’n 6 jaar geleden, echt ging verdiepen in eten en gezondheid. Ik kwam erachter dat er nogal wat tegen ons gelogen wordt, omwille van het geld, de winsten etc. En dat dit zich heel breed uitsmeert over politiek, voedselindustrie, landbouw- en veeteelt, gezondheidszorg en alles wat daarmee te maken heeft. Goedkoop eten heeft een prijs. Nee, niet het geld dat wij er voor betalen in de supermarkt, maar een prijs die op een andere manier ‘betaald’ wordt.

• We betalen ervoor met onze gezondheid; veel goedkoop eten is niet gezond. Als we helemaal geen suiker (en ander zoet) meer zouden eten en wat minder andere (goedkope) koolhydraten, zou diabetes type 2 een stuk minder voorkomen. Huidige kosten diabetes in NL; meer dan 10 miljard per jaar.
• We betalen met het milieu; granen, mais en peulvruchten (o.a. soja) zijn niet duurzaam. Ze hebben veel kunstmest en bestrijdingsmiddel nodig. Hele ecosystemen gaan naar de knoppen door granen, mais en peulvruchten en zelfs oerwoud wordt gekapt voor soja. Ook de fabrieksmatige veeteelt is niet duurzaam, omdat ze gebruik maakt van dat graan en die maïs en de soja. Laat je ze op gras groot worden, is het vlees duurder, maar wel duurzaam (zich verplaatsende kuddes op iets meer land per dier en het grasland neemt de CO2 op). En dan hebben we het nog niet eens over de milieukosten van het vervoer van bijvoorbeeld de bananen en quinoa uit verweggistan of tomaten uit Spanje. En wat dacht je van het heen en weer rijden van de boer naar de verpakkingstoestand, naar het distributiecentrum naar de supermarkt naar je huis. Ehm, willen we het nog over verpakkingsmateriaal hebben?
• We betalen met onnodig dierenleed; denk aan het schiften van kip- en haankuikens. De hanen gaan in de kliko. Waarom geen braadhanen en eerst vrij lopende legkippen die daarna soepkippen worden? (Sorry, geen fileetjes meer, alleen nog hele kip.) Veel duurzamer. Oh ja, en graag op gras, nadat de koeien er zijn geweest. Schijnt heel goed te werken.
• We betalen met te lage lonen en prijzen van medewerkers en boeren in derde wereldlanden.
• We betalen met te lage prijzen voor Nederlandse producenten; tenminste als het hier net zo gaat als in de UK. Daar verdient de boer niks als de supermarkt een actie doet van 2 broccoli’s voor de prijs van 1 of 2e halve prijs. (Je denkt toch zeker niet dat de supermarkt zo’n actie uit eigen zak gaat betalen?)
• We betalen met het dumpen van goedkoop eten op de derde wereldmarkten; o.a. de poten en vleugeltjes van onze ideale snelle makkelijke kipfilet. En daardoor raken ze daar hun eigen kip aan de straatstenen niet meer kwijt. (En moeten wij ontwikkelingshulp blijven geven?)
• Etc. (Er is vast nog veel meer op te noemen.)

Dus goedkoop eten bestaat eigenlijk niet. Het kost de maatschappij, de wereld heel veel in allerlei opzichten. Maar daar merken we persoonlijk niet veel van in onze portemonnee, behalve misschien langzamerhand een beetje als het om gezondheidszorgkosten gaat.

Niet zo simpel
Maar verander dat maar even. We zijn in Nederland zo gewend om vooral op de boodschappen te bezuinigen. En ik vind bananen erg lekker en quinoa ook. Koffie drink ik graag en chocola lust ik ook. En als ik naar mijn voorraad kijk, dan komen bijvoorbeeld de rijst, de quinoa en de gierst niet uit Nederland en hoogstwaarschijnlijk ook niet uit Europa. Met asperges en aardbeien alleen in het seizoen heb ik geen probleem. Met appels alleen van september tot en met maart wel, gek genoeg.

En hoewel ik besef dat ik een verantwoordelijkheid heb in het kopen van verantwoord eten, vind ik het regelmatig lastig om er andere dingen voor te laten. Ik wil, heel menselijk, graag èn èn. En niet het ene wel en het andere niet. Het gaat met vlagen. Soms is het geen enkel probleem en geef ik blij kapitalen (eigenlijk normale prijzen) uit aan zaken die dat ook echt waard zijn. Soms ben ik al die bewuste keuzes en de prijzen van dat bewuste eten zat.

Klein budget
Het wordt nog een stuk lastiger als je financieel niet zo breed hebt. Want goed en verantwoord eten is vaak duurder dan het echt goedkope eten. Toch denk ik niet dat we ons blind hoeven staren op alleen fair trade of bio/eko. Er zijn meer manieren om goede keuzes te maken. Een paar voorbeelden:

• Op de markt heb je vaak niet al dat extra plastic om je groenten en fruit heen. Tenminste als je duidelijk aangeeft dat je het in je eigen tas doet. Krijg je toch een plastic tasje mee, dan kun je dat hergebruiken voor bijvoorbeeld je afvalemmertje in je badkamer. Dat lukt met het stukje plastic dat om de paprika zit niet.
• Koop de (bio)soepkip in plaats van de fileetjes.
• Zoek de bio en verantwoorde opties in de budgetwinkels. De Lidl heeft toch steeds gemiddeld genomen de minst giftige groenten.
• Kijk of je bij een lokale boer goedkoper aan groenten kunt komen.
• Kijk of je bij een lokale boer of een slager antibioticavrij vlees kunt kopen tegen een goede prijs.
• Nederlandse aardappel komen van dichterbij dan Chinese rijst. Een Nederlandse appel van dichterbij dan een banaan van Costa Rica.
• Wordt expert in het op 100 verschillende manieren lekker klaar maken van de wortels van boer Jansen, vijf straten verderop.
• Koop het gehakt of de eieren bijvoorbeeld bio en de rest (nog) niet.

Door na te denken over wat je waar en wanneer koopt, kun je veel veranderen. Met kleine stapjes en kleine veranderingen kom je ook ergens. 10% verantwoorder is altijd beter dan 0%. En ja, misschien moet je dan (een deel van) de cola, de chips en het snoep laten staat. Maar ja, dat was toch al niet gezond....;-)

Oh ja, en groei wat op je balkon of in de tuin. Verse tuinkruiden en wat onbespoten sla maken al een verschil.