Precies Genoeg: Alles Hergebruiken

Japan beleefde een periode waarin ze ten onder dreigde te gaan aan de vraag naar o.a. hout. Waardoor teveel bos werd gekapt en er erosie en waterproblemen ontstonden. Het aantal inwoners groeide en moest van eten worden voorzien, terwijl al het beschikbare land al in gebruik was. Toch lukte het de Japanners om een kleine 200 jaar (1603-1868) grotendeels zelfvoorzienend te blijven als land. Ook al groeide de bevolking van ongeveer 12 miljoen naar ongeveer 30 miljoen.

Ontbossing werd gestopt en teruggedraaid en land vruchtbaarder gemaakt. Hoe de samenleving van toen dat deed, beschrijft Azby Brown in zijn boek ‘Just enough, lessons in living green from traditional Japan’. (Alleen nog tweedehands verkrijgbaar.) Een fascinerend boek om te lezen. Maar voor wie dat niet kan zal ik een aantal keren iets schrijven over de principes uit het boek

Hergebruik en repareren
Werkelijk bijna alles werd in die tijd hergebruikt, gerecycled tot het materiaal weer terug zat in de natuur. Huizen werden gebouwd van hout (nieuwe bomen werden geplant ter vervanging van de oude. De daken gemaakt van het riet van de rijst. De meeste spullen voor in huis werden gemaakt van riet, hout en bamboe. Als iets niet te repareren was, werd er iets anders van gemaakt.

Van een gebroken bezemsteel, wordt een kortere steel voor een handgereedschap gemaakt. Kleding van natuurlijke vezels wordt een poetslap. En als er dan echt niks meer mee te doen was, kon veel van het materiaal als brandstof gebruikt worden voor het koken. De as gaat weer op de composthoop. In de stad had je mensen die gespecialiseerd waren in het repareren en herstellen van bepaalde producten, bijvoorbeeld parapluis en lampen van rijstpapier. Iedereen liet alles repareren, tot er echt niks meer aan te doen was. Op het platteland werd meer zelf gedaan, maar ook daar wist je bij wie je moest zijn voor het één of het ander.

Water enzo
Badwater, keukenwater etc. op het platteland ging naar een vijver, de watervoorraad voor de rijstvelden en de groentetuinen. Zonder zeep en andere middelen, was dit geen milieubelasting of probleem. Compost toiletten werden zowel op het platteland als in de steden gebruikt. In de stad had je een aantal gezamenlijke toiletten aan het einde van het huizenblok. Dat scheelt enorm veel water en het menselijk afval, dat na goed composteren niet gevaarlijk meer is, werd omgezet in voeding voor planten. En omdat er een sterk gevoel van gezamenlijke verantwoordelijkheid was, werd het ook geen vieze bende. Je was ervan afhankelijk, dus was je er zuinig op.

En nu?
Nu maken we veel van aardolie. Iets wat zichzelf niet vernieuwt. Als ik het goed heb begrepen is aardolie plantaardig materiaal (en plankton?) dat onder hoge druk (van de aarde die erop ligt) in zeer lange tijd verandert in aardolie. Zoiets als compost, maar dan anders. Van die aardolie maken we vanalles; benzine, plastic, chemicaliën, nep-vitamines etc. Bijna alles in ons leven hangt van aardolie aan elkaar. Kijk alleen al naar al het plastic en andere kunststof in je leven. Je toiletbril, je bankstel, je plastic zakjes, je klapgebit, je stiften, je auto, je telefoon, je gordijnen (als ze niet 100% natuurlijk zijn), je meubels met fineer, je laminaat, je nietmachine, je waterkoker, het stripje op het plakrandje van de enveloppe, je bril, je kleding en zo kun je eindeloos doorgaan.

Op een of andere manier zorgt het omzetten van aardolie in andere producten voor vervuiling op allerlei manieren. En de omzetting verbruikt schaarse stoffen, zoals schoon water. Ook breekt het niet zo makkelijk af. Misschien wel als we een miljoen jaar wachten, maar ik heb zo’n gevoel dat we die tijd niet hebben. En aardolie is niet te ‘kweken’ voor zover ik weet. Als bijvoorbeeld je huis van hout is en het na 50-70 toch echt versleten is, zijn er wel bomen die 50-70 jaar hebben kunnen groeien voor je nieuwe huis. Met een goed bosbouwbeleid kun je steeds weer een nieuw huis bouwen, als dat nodig is.

Met kleine stapjes terug?
Zou het helpen als we allemaal wat minder plastic zakjes zouden gebruiken? Als we iets minder energie verbruiken en minder materiaal verspillen in de fabriek die tandenborstels maakt? Als we onze lampen uitzetten als we de kamer verlaten? Of zullen we drastische veranderingen moeten doorvoeren om een gezondere planeet aan een volgende generatie door te geven?

Bizarre luxe
Wat wij in de afgelopen 60 jaar normaal zijn gaan vinden is eigenlijk te bizar voor woorden als je kijkt naar de rest van de wereldgeschiedenis. Na de tweede wereldoorlog zijn veel producten normaal geworden die daarvoor nog maar bij een paar mensen in huis stonden. De elektrische wasmachine (je had eerder wel handwasmachines of de kuip met wasbord) werd pas na de tweede wereldoorlog normaal net als de stofzuiger, de koelkast en de vriezer.

En daarna is er nog veel meer bij gekomen. Computers voor thuis, dat begon zo’n beetje in de jaren ’80 van de vorige eeuw. En daarna kwamen dingen als mobieltjes, tablets, breedbeeldtelevisies, externe harde schrijven, DVD-spelers, magnetrons etc. etc. Daarvoor deden we het als mensheid duizenden jaren met de hand of het bestond gewoon niet. Telefoon? Wat is dat? Dat bestond duizenden jaren niet. Wat?! TV kijken? Huh? Elektriciteit? Ja, bliksem, maar dat is gevaarlijk!

Geen zin in
Als we naar een gezonde duurzame manier van leven willen, zullen we allemaal flink in moeten leveren. En daar hebben de meeste mensen weinig zin in. Oké, we willen wel een plastic zakje minder gebruiken of wat langer met onze kleding doen. Dat geeft ons een goed gevoel. Maar drastisch veranderen en zeer klein gaan wonen (max 15 m2 per persoon?)? Je wasmachine en computer delen met het hele woonblok? Geen haarlak en lippenstift meer? Nog maar één keer per week douchen.....no way!!! En ZEKER NIET als die ander het ook niet doet, want dat is dan niet eerlijk...

Complex
Als je alleen bent kun je misschien vrij radicaal het roer omgooien binnen de (wettelijke) mogelijkheden in Nederland. Als jij en je partner en/of je kinderen op één lijn zitten, kan het ook. Vaak zitten andere gezinsleden net wat anders in elkaar en zit een (al te) radicale verandering er niet (meteen) in (Ja, de stofzuiger mag wel weg, maar niet de Xbox natuurlijk, dûh!). Maar als je helemaal niets doet, gebeurt er niks. Als meer mensen hetzelfde willen en hetzelfde doen, gaan er vanzelf (of met wat extra moeite) dingen veranderen, ook op grotere schaal. Dus alle stappen en stapjes die je zet hebben nut.